Eijsden

De Martinuskerk is steeds de hoofdkerk van de parochie Breust-Eijsden geweest. Tegen de noordgevel is de grafkelder van de grafelijke familie De Geloes aangebouwd. In de kerk zelf zijn verschillende leden van de grafelijke familie Van Hoensbroeck, bewoners van kasteel Oost, begraven. De grafstenen zijn hier en daar nog identificeerbaar.

Sinds 1908 is er aan de Wilhelminastraat een kleine Nederlands Hervormde kerk. In de tussenliggende periode werden de protestantse diensten gehouden in een thans afgebroken woning aan de Diepstraat.

In het voormalige Urselinenklooster, Breusterstraat 27, is thans het gemeentehuis gevestigd. In 1849 vestigden zich drie zusters Ursulinen in Breust-Eijsden en stichtten er een klein klooster onder de naam ‘La Sainte Crèche’. Onderwijs aan arme kinderen werd hun levenstaak. Na een armoedig begin ondernam de kloostergemeenschap veel bouwactiviteiten. De kapel, in neogotische stijl, dateert uit 1892. Het hoofdgebouw kreeg in 1899 zijn monumentale voorgevel in neorenaissancestijl. In 1973 verlieten de laatste zusters het klooster. De gemeente kocht het gehele complex. De meest waardevolle gedeelten van het klooster bleven behouden en zijn na grondige restauratie en verbouwing als gemeentehuis ingericht. De kapel is nu raadszaal, wellicht uniek in Nederland. De ruimte is multifunctioneel en wordt ook als tentoonstellingsruimte gebruikt.

De dorpskern heeft geleidelijk aan een enigszins stads karakter gekregen, terwijl zich in de rest van de gemeente de monumentale boerderijen en molens bevinden. Het centrum van Eijsden is sinds 1971 een beschermd dorpsgezicht en doet middeleeuws aan met zijn schilderachtige pleinen, straatjes met keiplaveisel en antieke lantaarns.

In de Diepstraat en omgeving vinden we nog tientallen 17e-, 18e- en 19e-eeuwse panden. Een groot aantal is gebouwd door de invloedrijke magistratenfamilie Nolens en door verschillende rijke joodse families, waaronder de familie Coopman. De monumentale panden Diepstraat 30 en 31 zijn gebouwd als kanunnikenhuizen. Drie panden uit het rijke Nolensbezit hebben een aantal jaren dienst gedaan als retraitrehuis, dat geleid werd door de zusters ‘Les Filles de la Sainte Vierge’, sinds 1905 in Eijsden. Deze panden zijn nu particulier bezit.

Op de eerste verdieping van het monumentale pand Diepstraat 53 is van ongeveer 1785 tot 1935 een Joodse synagoge gevestigd geweest. De Joodse gemeenschap telde in de 18e eeuw ongeveer 50 leden.

Aan het Vroenhof bevindt zich het oorlogsmonument ter nagedachtenis aan de Eijsdenaren die in de Tweede Wereldoorlog het leven lieten. Drie van hen zijn op 9 oktober 1943 gefusilleerd in fort Rhijnauwen bij Utrecht, één van hen kwam om in het concentratiekamp Vaihingen. Naast dit monument is op 12 september 2001een bronzen plastiek onthuld ter nagedachtenis aan dertien joodse medeburgers die in 1940-1945 uit Eijsden-Gronsveld zijn weggejaagd om ‘in een onmenselijke duisternis te verdwijnen’. Daarnaast kwam nog een vijftal Eijsdenaren door diverse oorlogshandelingen om het leven.

Kasteel Eijsden is in 1636 gebouwd in Maaslandse renaissancestijl en bestaat uit twee haaks op elkaar geplaatste vleugels en twee torens. Het kasteel, dat is opgetrokken uit metselwerk van rode baksteen, en afgewerkt met hardsteen en mergelsteen, is in zijn stijl een van de mooiste kastelen van Nederland. Het is dan ook een ‘Top-100 monument’. Het is volledig ingericht als bewoond edelmanshuis en omvat stijlkamers uit de 18e en 19e eeuw met een grote collectie (familie)portretten, authentiek meubilair, porselein et cetera. Kasteel Eijsden is familiebezit.  Het kasteelplein en park met de fraaie Franse kasteeltuinen zijn gelegen buiten de gracht en het hele jaar vrij toegankelijk. Het kasteel zelf is één weekend per jaar te bezichtigen.

Monumentale boerderijen vindt u onder meer op Sint Martinusstraat 8, 17 en 22 en op Emmastraat 25 (alle te Breust).

Buurtschap Hoog-Caestert:
De Kerenshof is gebouwd door Maastrichtenaar Kerens. Het boerderijgedeelte waarschijnlijk in 1695 (sluitsteen boven poort), het deftige monumentale woonhuis in 1720. Kerenshof is enige tijd residentie geweest van de Prins-Bisschop van Luik. Jaren later fungeerde het pand als directeurswoning van de zinkwitfabriek. Momenteel zijn de gebouwen particulier bezit.

De Muggemolen, gebouwd in 1677-1678, heeft als oorsprong een vroegere molen. De oudste geschriften erover dateren uit 1436. Deze oude molen ging omstreeks 1675 door hevig oorlogsgeweld geheel verloren. Baron de Lamargelle kocht de resten, liet er een nieuwe molen bouwen en verpachtte deze aan particulieren. Af en toe wordt er nog graan gemalen. De molen ligt aan de Voer, aan het eind van de Muggenweg, tegen de A2, en is niet te bezichtigen.

De eerste vermelding van de Breustermolen als banmolen dateert uit 1221. Eigenaar is dan het kapittel van Sint Martinus in Luik. De molen werd door pachters geëxploiteerd. De term banmolen betekent dat de bewoners van de gehele heerlijkheid Breust verplicht waren hun granen in deze molen te laten malen. In 1791 vindt een ingrijpende verbouwing plaats. De molen is in de Franse tijd geconfisqueerd en aan particulieren verkocht. In 1931 is het waterrad vervangen door een turbine. In 1972 is men met het maalbedrijf gestopt. De molen is verder nog geheel intact. De Breustermolen ligt aan de Voer.

Buurtschap Laag-Caestert:
De voormalige ‘zaagmolen’ wordt in 1317 voor het eerst vermeld. In oorsprong is het een banmolen voor de inwoners van Lixhe en Nivelle, aan de overkant van de Maas. Op zeker moment komt de molen in het bezit van het kasteel en wordt in 1907 ingericht voor het opwekken van stroom voor het kasteel. Na de Tweede Wereldoorlog is ze als woning ingericht.

Het monumentale pand Reinickenshof ligt aan de Lamargellelaan 20-22. Het bestaat uit twee prachtige herenhuizen, een carréboerderij en een woontoren. Het pand heeft zijn naam te danken aan de Ritmeester der Cavalerie van het Staatse garnizoen in Maastricht, Johan Hendrick Reinicke. In 1725 koopt hij het complex van Baron Derijckel van Navagne. De panden zijn onlangs volledig gerestaureerd.

Buurtschap Withuis:
De buurtschap Withuis presenteert zich als een prachtige eenheid van bebouwing.

Er zijn vier wandelingen uitgezet door het dorp en door het buitengebied. Lengte 4 tot 8 km. De start is op het Vroenhof. De routes zijn door gekleurde paaltjes gemarkeerd.

Met de wandelkaart Voerstreek-Mergelland is er keuze uit 15 wandelingen in het Nederlands-Belgisch grensgebied. Vier ervan lopen over Eijsdens grondgebied. Lengte 5 tot 13 km.

Voorts zijn er vier wandelingen langs wegkruisen en kapellen. De routebeschrijving is te vinden in het verenigingsblad De Wissel van het I.V.N. afd. Eijsden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *