|
Dialecten
|
|
|
Thema's > Dialecten
Het aantal dialectsprekers neemt af in Nederland. De komst van radio en televisie, de toegenomen welvaart, de grotere mobiliteit - dat alles heeft ertoe bijgedragen dat de taal van een bepaald dorp of van een bepaalde streek bloot kwam te staan aan invloeden van buitenaf. Het dialect is volgens sommigen plaats aan het maken voor een regiolect, de taal van een regio.
Ondertussen wordt de Nederlandse en Vlaamse woordenschat met grote ijver vastgelegd. Opmerkelijke verandering: vroeger gebeurde dat voor het grootste deel door dominees, schoolmeester en pastoors. Inmiddels hebben zij plaatsgemaakt voor wetenschappers en al dan niet geschoolde amateurs.
Nog een opvallende tegenstelling: in het zuiden verschijnen veel meer lokale dialectstudies dan in het noorden. In Limburg en Noord-Brabant gaat het om tientallen boeken en boekjes, in Drenthe, Groningen en Friesland zijn ze op de vingers van één hand te tellen. Kennelijk laten de kopers zich in het zuiden niet afschrikken door het gegeven dat de spelling van de Nederlandse dialecten een ratjetoe is. Het blijkt in de regionale praktijk niet zo moeilijk om het Wòrdùbboek Zwènsbêêrgs-Nederlands, wòrdùbboek vur dù prôôt tussù Ejndoovù ên Skèjndùl te ontcijferen.
Omvangrijke en serieuze lexicons uit de regio zijn allang gereed, van Groningen tot Zeeland (zie hieronder). Zeeland had onlangs een primeur door als eerste een dialectwoordenboek op cd-rom uit te brengen, mét geluidsfragmenten van dialectsprekers. Het ging overigens om de ongewijzigde tekst van het Woordenboek der Zeeuwse dialecten, een beroemde studie die dateert uit 1964.
Curieus is dat er nauwelijks provinciale dialectwoordenboeken op zakformaat zijn verschenen. Er bestaat een Fries, een Gronings en een Drents zakwoordenboek.
Hoewel die titels alledrie goed zijn verkocht, is het wachten op zakwoordenboeken voor andere dialecten.
Friesland
Het belangrijkste Friese woordenboek is het Woordenboek der Friese taal of
Wurdboek fan de Fryske taal. Het wordt gemaakt door de Fryske Akademy in
Leeuwarden. Sinds 1984 zijn er vijftien delen verschenen, van A tot opfege,
'opvegen'. Op de Stellingwarver Schrieversronte in Oldeberkoop loopt het
omvangrijke project van het Stellingwarfs woordeboek, waarin dit Nedersaksische
dialect op Friese bodem uitgebreid wordt vastgelegd. Van de voorziene vier delen
zijn er inmiddels twee verschenen. De omvangrijke lexicografische aantekeningen
van de Friese predikant J.H. Halbertsma (1789-1869) zijn ondergebracht in twee
uitgaven: het Fries Instituut van de Groninger universiteit verzorgde de uitgave
van het zogenoemde Lexicon Frisicum A (923 bladzijden); handschrift B (ongeveer
550 pagina's in manuscript) verschijnt deze maand, tegelijk met een
verzamelregister op beide delen. Inlichtingen: Fryske Akademy (058) 213 14 14;
Stellingwarver Schrieversronte (0516) 45 11 08; Fries Instituut RUG (050) 363 59
44.
Groningen
Het grootste Groningse woordenboek, het Nieuw Groninger woordenboek van K. ter
Laan, is alleen nog antiquarisch te verkrijgen. De eerste druk verscheen in
1929, een herziene editie in 1952. In 1997 bezorgde de Groningse
streektaalfunctionaris S. Reker het Idioticon Groninganum van P. Boeles, een
handschrift uit omstreeks 1860. Er zijn geen grote actuele lexicale
dialectprojecten in Groningen. Inlichtingen: Bureau Groninger Taal en Cultuur
RUG (050) 363 59 43.
Drenthe
De taal van Drenthe is vastgelegd in het tweedelige Woordenboek van de Drentse
Dialecten (1996-1997). Inlichtingen: Nedersaksisch Instituut RUG (050) 363 59
63.
Overijssel
Op initiatief van de provincie Overijssel wordt op de IJsselakademie in Kampen
gewerkt aan een systematisch opgezet Woordenboek van de Overijsselse Dialecten.
Het project is in 1998 gepresenteerd, een aflevering is nog niet verschenen.
IJsselakademie (038) 331 52 35.
Gelderland
Op het Staring Instituut in Doetinchem worden de afleveringen gemaakt van het
Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse Dialecten. Het eerste deel van dit
lexicon verscheen in 1984. Staring Instituut (0314) 33 28 31.
Zeeland
Na het verschijnen in 1964 van Ghijsens Woordenboek der Zeeuwse Dialecten (WZD)
is de Zeeuwsche Vereeniging voor Dialectonderzoek begonnen met het verzamelen
van aanvullingen. Momenteel wordt dit materiaal met steun van de provincie
Zeeland bewerkt tot een supplement op het WZD, te verschijnen tussen eind 2000
en 2003. Zeeuwsche Vereeniging voor Dialectonderzoek tel. (0115) 48 15 21.
Brabant
In 1967 verscheen de eerste aflevering van het Woordenboek van de Brabantse
Dialecten. Het is een samenwerkingsproject van de universiteiten in Nijmegen en
Leuven. In totaal staan driemaal twaalf afleveringen gepland. Er zijn er tot nu
toe zestien verschenen. Het woordenboek is thematisch van opzet. De verwachte
einddatum is 2004. Inlichtingen: tel. KUN (024) 361 20 56.
Limburg
Ook het Woordenboek van de Limburgse Dialecten, waarvan de eerste aflevering
verscheen in 1983, is thematisch van opzet. Het wordt gemaakt door de
universiteiten van Nijmegen en Leuven en moet in 2004 klaar zijn. Er zijn
inmiddels twintig afleveringen verschenen.
Vlaanderen (Oost en West) en Zeeuwsch-Vlaanderen
Het Woordenboek van de Vlaamse Dialecten wordt gemaakt door de Gentse
universiteit in overleg met de universiteiten van Nijmegen en Leuven. De eerste
aflevering is van 1979, een einddatum is niet bekend. Er zijn inmiddels vijftien
afleveringen op de markt. Met steun van de provincie Zeeland wordt speciale
aandacht geschonken aan de dialecten van Zeeuwsch-Vlaanderen. Inlichtingen:
Universiteit Gent 00 329 264 40 81.
U bent bezoeker:
Andere landen uit deze serie: Aruba België Bonaire Bulgarije Curacao Denemarken Duitsland Frankrijk Griekenland Hongarije Italië Nederland Oostenrijk Portugal Roemenië Slowakije Spanje Turkije TravelGuideEurope.eu
|
